De stille kracht van de zon
Door: Yvonne
Blijf op de hoogte en volg Yvonne
07 September 2025 | Indonesië, Jogjakarta
De stille kracht van de zon
Vandaag ga ik met Yuli op pad. Jan laat ik zitten. Die blijft met z’n kranten in de homestay. We rijden al vroeg op de ochtend in een half uurtje, in een grote zwarte geblindeerde auto, naar de batikwijk in Yogyakarta. Yuli reist de komende twintig dagen met ons mee. Of rijden wij met hem mee? Vanuit Nederland hebben we online bij een Indonesisch kleinschalig bedrijf een auto inclusief chauffeur gehuurd. Een route vanuit Yogyakarta naar Jakarta hebben we zelf samengesteld, inclusief het programma en de overnachtingsplekken. Al snel wordt duidelijk dat het onmogelijk is om zelf te rijden in dit hectische verkeer. We hebben dus een goede beslissing genomen. Vandaag moet het gebeuren: batikken.
Enkele dagen geleden hebben we in een wat troosteloos gebouw het batikproces gaande geslagen. Op drie vrouwen na was iedereen tijdens de coronaperiode ontslagen. De werkplaats lag er verlaten bij. Het gebruik van natuurlijke materialen voor het verven van de batik is financieel niet meer haalbaar. Nu worden alleen nog chemische verven gebruikt. We laten dit atelier nu links liggen.
Yuli zigzagt door smalle steegjes en stopt. Ik spring enthousiast, met mijn ontwerpen die ik thuis heb gemaakt, uit de auto. Enigszins opgewonden en nieuwsgierig, terwijl de waslucht mijn neus binnendringt, loop ik de werkplaats in. Twee minuten later ligt er een wit stuk katoen voor me en teken ik met potlood mijn beoogde tafereeltje op het doek. Het doek wordt op een houten raam gespannen en ik verdwijn dieper in het met wasdampen gevulde atelier. Daar zitten op twee decimeterhoge krukjes drie gesluierde vrouwen in bruin gekleurde gebatikte sarongs geconcentreerd te batikken. Behendig tekenen ze met de was gevulde tjanting hun afbeelding op een doek. Het is een bamboe steeltje met een klein koperen potje met tuutje eraan. Omdat ik linkshandig ben wordt eerst de werkplaats verbouwd. In het Javaans geeft een dame wat aanwijzingen. Met als doel mij vakkundig op te leiden. Nu is dat met handwerk en nadoen op een proeflap niet zo’n probleem. Je begrijpt elkaar al snel. Met veel zorg en liefde voorkomen ze dat ik mijn tengels en blote knieën aan de hete was brand. Had ik nu ook maar zo’n lange sarong aan. Het pannetje bijenwas met paraffine naast mij is heet en vloeibaar. Mijn tjanting doop ik in het pannetje. Vloeiend verschijnt mijn tekening, olifanten in een Afrikaans landschap, op het doek. Na zo’n drie kwartier is het verfproces aangebroken. De ‘nyonya’ neemt mij mee naar een trog met talloze bekertjes verf. Omdat ik ooit thuis heb gebatikt met emmers verfwater verwacht ik geen kleine bekertjes. Tja, hier blijkt sprake te zijn van voortschrijdend inzicht. Dit nieuwe procedé wordt voor schilderijen gebruikt. Grote lappen verdwijnen wel in emmers. Het is de bedoeling om een stukje tissue in een bekertje verf te dompelen en met de vinger uit te vegen. Niet alleen mijn achtergrond wordt oranje, geel en rood om een avondlucht te creëren, maar ook mijn vingers. De sarongdame knikt goedkeurend en gaat met het werkstuk aan de haal. Ze legt dit in het midden van de open werkplaats. Nota bene in de felle zon. Na twee minuten blijkt dat dit niet is om te drogen maar om de verf te ontwikkelen. Het is solar dye. Ze pakt het weer op en vervolgens zit ik met mijn olifanten en mijn handen in een emmer met azijn en water. Heel eventjes maar, het is voor de fixatie. Zo wordt er in iedere nieuwe ronde een nieuwe kleur aangebracht. De gesluierde vrouw scheidt het houten raampje van het doek vol was en verf. Slik, nu verdwijnt het in een bad met kokend water en vloeibaar glas. De was verdwijnt als sneeuw voor de zon. Wat resteert is een fraaie witte tekening met daaromheen heldere kleuren. Ik praat nog even na en probeer wat geheimpjes te ontfutselen. Want dit wil ik natuurlijk ook wel thuis proberen.
Tien minuten later brengt Yuli, de ‘driver’, mij naar een winkeltje met verven, kwasten, tjantings en andere spullen. En nu… zit er poeder voor wel tien liter verf onder in mijn koffer. Om thuis nog eens onder de Nederlandse zon wat ‘batik-fun’ te hebben.
-
07 September 2025 - 17:15
Hans :
Helemaal in je element. Wow wat een ambacht!
-
07 September 2025 - 17:16
Elsa:
Superleuk, Yvonne!
-
07 September 2025 - 19:47
Anita:
Geweldig
Reageer op dit reisverslag
Je kunt nu ook Smileys gebruiken. Via de toolbar, toetsenbord of door eerst : te typen en dan een woord bijvoorbeeld :smiley
