Salai Jin, een indrukwekkende onverwachte beleving

Salai Jin, een indrukwekkende onverwachte beleving.

Het is donderdag en vandaag gaan we met de chauffeur Ogi naar het eiland Tidore. Klokslag tien vertrekken we vanaf de authentieke roze villa aan de voet van de vulkaan naar de haven van Ternate. Vervolgens huren we een ‘oude eenvoudige speedboot met kapitein’. Na tien minuten staan we op de kade van Tidore. In tegenstelling tot het eiland waar we verblijven is het hier opvallend rustig en overzichtelijk. Een kennis van Ogi heeft een auto voor ons drieën achter gelaten waarmee we rond kunnen rijden. Gisteren heb ik een lijstje gemaakt van interessante bezienswaardigheden. Onze chauffeur werpt een blik op het papiertje en concludeert dat de twee traditionele bergdorpen op dit moment niet bereikbaar zijn. Door hevige regens zijn de wegen door bomen en aardverschuivingen geblokkeerd. We zien vaker dat de impact van de klimaatverandering hier catastrofale gevolgen heeft. We tuffen wat rond langs wéderom forten. Ook hier heeft het trio Portugal, Spanje en Nederland gestreden om het eiland te bezitten. Wat waren die kruidnagels, nootmuskaat en kaneel een fel begeerde specerij. Desondanks hebben op Tidore veel mannen als KNIL militair Nederland gediend. Wat geld al zo kan veroorzaken. Je strijdt tegen je eigen natie samen met de bezetter! Als je weinig te makken hebt is iedere bron van inkomsten welkom. Denk aan de huidige huurlingen en de Noord-Koreaanse mannen die voor Rusland vechten tegen Oekraïne. Ten tijde van Soekarno werd Tidore door hem het mes op de keel gezet. Zij kozen uiteindelijk voor de afhankelijkheid van de staat Indonesië. In ruil daarvoor ontvingen ze zeggenschap over Papoea. Daar strijdt al jaren het leger met de lokale bevolking. Naar verluidt verschaft het leger de bevolking wapens om het gevecht in stand te houden. Op deze wijze zijn de militairen verzekerd van een staatsinkomen.

Links zie ik vanuit de auto een kleurig mausoleum van een sultan. Rechts zie ik een opstootje en hoor ik ritmisch tromgeroffel uit een huis komen. Ik vraag aan Ogi wat er gaande is. “Het is een ritueel, er is iemand ziek. Wil je de dans zien?” Kan dat zomaar vraag ik mij af? Jong en oud uit het kleine dorpjekomen kijken. “Ja, als we de gemeenschap niet verstoren wil ik wel kijken.” Op een afstand kijk ik langs de schouders naar binnen en word geboeid door het gebeuren. Een geur van wierook gemengd met een onbekende indringende stof trekt mijn aandacht naar binnen in díe ruime kamer met witte muren. Ik zie dansende vrouwen. Mannen begeleiden de groep met muziek van rababu, suliang, rabano en tifa. In mijn ogen zijn het een soort trommels en snaarinstrumenten. Aan twee kanten staan de deuren en ramen wijd open. Iedereen die buiten staat wordt onderdeel van het gebeuren. Ik vraag aan Ogi wat hier gebeurt. Het is de Salai Jin-dans die we waarnemen. Het is één van de traditionele rituelen die een hoge traditionele en filosofische waarde hebben voor de inheemse bevolking. Het wordt beschouwd als een dans met magische waarde die wordt gebruikt om te communiceren met geesten. Er komt een vrouw, overduidelijk als moslima gekleed, op me af. Ze vraagt in het Bahasa of we binnen willen komen. Door haar gebaren en vriendelijke blik begrijp ik haar. Oei, wat moet ik doen? Welke vorm van respect moet ik tonen. Twee andere vrouwen komen al met een sarong voor Jan en mij aan. Ogi knikt goedkeurend. Ik trek de sarong, met elastiek in de taille, over mijn korte rokje met splitten aan. Jan wordt geholpen door de heren met een geruite omslagdoek. De korte broek verdwijnt eronder. Andere vrouwen die toeschouwer zijn kijken mij vriendelijk lachend aan en wijzen naar mijn armen. Och ja, mijn zomerbloesje zonder mouwen is niet toelaatbaar. Ik vis een blouse met lange mouwen, die ik toevallig die ochtend in mijn bruine rugzak heb gestopt, uit de tas. Dan nog even de schoenen uit en wij worden naar binnen gebracht. We staan als enige buitenstaanders met z’n tweeën in een hoekje naast een soort hemelbed met muskietengaas. Het voelt als een ereplaats. De opstelling is een altaar. De offers bestaan uit drie borden rijst met een ei er bovenop. Daarbij liggen in een schaal bananen en in een andere schaal bosjes aan elkaar gebonden zelf gedraaide sigaretten. Voor ons dansen wel twintig vrouwen in witte of rode kleding. Ze zetten steeds dezelfde ritmische stappen. Boven hun hoofd houden ze vierkante witte doeken. Je ziet amper hun gezichten. De blote voeten zijn ingesmeerd met as. In een andere hoek zitten tien oudere en jongere mannen op een kort herhalend ritme op de trommel te roffelen. Ik zie mannen van buiten naar binnen komen en een andere kamer ingaan. Zou daar nu iemand op sterven liggen? Ik begreep dat de zieke niet naar het ziekenhuis gaat maar dat met dit ritueel de geesten worden opgeroepen om de zieke te laten herstellen. Ik word meegezogen door het geluid, de geur en de sfeer. Tranen in mijn ogen komen op. De toeschouwers, waaronder ook kinderen, zijn meer dan serieus en onderdeel van de sfeer en beleving. Mijn neus begint te lopen van de emoties die door mijn lijf gieren. Dan komt er verandering in de rituele dans. De witte doeken worden om het hoofd geknoopt. Nu zie ik de in zichzelf gekeerde gezichten. De vrouwen met witte sarongs en bloezen pakken korte speren, hakmessen, peddels en strootjes. De vrouwen in rode kleding lijken in trans te komen. Ze dansen met gebalde vuisten en een drietandige speer. Daar komt er één op mij af. Ik doe een stap naar achteren en word wat angstig. Wat gaat er gebeuren? Dansend in een voor mij offensieve houding volgt ze in trance haar weg naar buiten. Een ander neemt een bos met wel tien samengeknoopte zelf gerolde sigaretten in haar mond. Het lijkt wel een veel te dikke joint. Tussen mij en de mannen met trommels staat een klein tafeltje met halve kokosnoten. Daarin wordt klein materiaal verbrand waardoor de witte rook de ruimte vult. De ‘matriarch’ van de groep vult het telkens bij. Zij draagt een witte blouse en rode rok. Deze vrouw houdt de zaak in de gaten en merkt dat sommige vrouwen in trance raken. Zij begeleidt ze naar buiten. Ik sta zo dicht bij het rokende statief dat ik bang ben om high te worden. Het is het tromgeroffel, het meditatief dansen, de sfeer en de geur die zorgt dat de betrokkenen zich overgeven. Er wordt niet gepraat of gezongen. Soms lijkt het alsof iemand in elkaar zakt. Ogi trekt aan mijn arm. “Willen jullie even stoppen en koffie drinken?” Nee. Wij gaan beiden zo in dit ritueel op dat, zonder mee te doen, wél een gevoel hebben dat we één zijn met deze groep. Toch besluiten we na verloop van tijd ons te onttrekken aan dit magische animistische ritueel. Later blijkt dat het een ritueel is dat bewust door deze kleine gemeenschap in ere wordt gehouden en niet voor toeristen is bedoeld. Er was niemand op dit momentziek. Wij mochten geen foto’s of filmpjes maken. Ze willen dat het binnen beperkte kring bekend blijft. Jaarlijks wordt deze dans, met traditionele bewegingen, van jonge mannen en vrouwen op vijf achtereenvolgende dagen non-stop uitgevoerd. Er wordt allen tijdens de moslim gebeden gepauzeerd. Het beeldt de betekenis van traditionele genezing uit door subtiele geesten op te roepen om zieken te genezen.

Zittend tussen wat oudere mannen komen we met een traditionele kop specerijen koffie op adem terwijl het geluid, de bewegingen en de geur ons allen nog overspoeld. Letterlijk nemen we vanavond afstand. Als we in het donker op ons balkon zitten. Met een blik gericht op dat andere bijzondere eiland Tidore.