Veemarkt .....als voorbereiding op de dood. Deel 2

Veemarkt .....als voorbereiding op de dood.Deel 2

Het is dag twee in Tana Toraja. Vandaag krijgen we nog wat meer inzicht in het leven van deze regio waar de dodencultuur bepalend is. Het is 9 uur en we lopen vanuit ons traditioneel gebouwd huisje door de tuin, met allerlei sappige groene planten, door de frisse ochtend berglucht naar de ingang van het 'hotel'.De zon staat fier te stralen in de strak blauwe hemel. Het duo Cornelius en Mas staat ons al op te wachten.In een extra tas heb ik een lange broek en onze rode outdoor blouses meegenomen. Onze stevige wandelschoenen hebben in de auto overnacht. Het is de bedoeling om vanmiddag een trekking te maken. Vanaf een hoogte van 1500 meter lopen we in 1,5 uur naar beneden om cultuur op te snuiven in allerlei gehuchtjes. We houden er rekening mee dat wij, als onervaren bergwandelaars, er heel wat langer overdoen dan de lokalen. Temeer omdat het gisteravond stortregende en de leemgrond behoorlijk ‘slippery’ is. Enfin, wij stappen in en hebben geluk. Want uitgerekend vandaag, op zondag, is er een veemarkt.Een aantal keren per jaar worden er hier in Rantepao (water-)buffels beter gezegd karbouwen verhandeld. Ze komen zelfs vanaf verschillende Indonesische eilanden.De beesten staan dagenlang op een boot. We springen uit de auto en lopen over een zandweg langs ouderwetse open veewagens. Zigzaggend om de karbouwenstront te omzeilen. Ik wil graag mijn donkerblauwe kanten sneakers met witte zool proper houden. Ik ruik dat ik in de buurt kom maar hoor geen geloei en gebrul. Wat is dit? Op het enorme terrein dat deels overkapt is zie ik ongelofelijk veel grote enorme buffels staan. Als makke lammetjes staan die gigantisch beesten met hoorns van wel 60 centimeter lang bij elkaar. Het lijkt alsof ze valeriaan toegediend hebben gekregen. Hun bewegingsvrijheid is beperkt. Met een ring door de neus en een blauw touw daaraan geknoopt zijn ze aan een centraal spinnenweb van touwen gebonden. Als jong kalfje is er al een gat door hun neusschot geprikt voor de ring van hun leven. Van jongst af aan staan ze met deze gekleurde ring en een kort touw in de rijstvelden en langs de weg. Hier op de veemarkt worden de beesten zorgzaam gekoeld met water. Het is opvallend hoe schoon ze zijn. We schuiven wat tussen de beesten en al die mannelijke handelaren door. Ik heb ontzag voor die kolossen. Eerlijk gezegd ben ik ook wel terughoudend en voorzichtig. Want ik weet niet waar ik op kan rekenen. De gids rekent, bij ieder bijzonder buffel, ons voor wat het beest moet opbrengen. Een kalf koop je voor 4000 euro. Eén van de duurste buffels kan wel € 70.000 opbrengen. Er staat hier voor een kapitaal bij elkaar. Duizenden beesten, dat gaat richting honderden miljoenen euro. Ik zie niet dat er gehandeld wordt.Cornelius legt uit, dat uit veiligheidsoverwegingen, dat ‘sneaky’ gebeurt. Omdat het om grote bedragen gaat cash geld gaat.Wij denken bij dat soort bedragen aan een auto. "Zijn er grotere biljetten dan 100.000 Rupiah ", vraagt Jan. 100.000 Rupiah is ongeveer 5 euro. "Nee" is het antwoord. "Dus dan kom je met koffers vol bankbiljetten naar de markt.” Ja!!! Die beesten, 90% is stier,zijn niet voor de slager bedoeld of om het land mee te bewerken. Nee, de karbouwen worden gebruikt voor de Toraja rituelen: de uitvaart ceremonie! “Kom in december terug”, zegt de gids gekscherend. “Dan kunnen jullie getuige zijn van een uitvaart waar 63 karbouwen geofferd worden.” Een ouder adellijk echtpaar is dit jaar kort na elkaar overleden. De 63 beesten, een cadeau van rijken met Toraja roots, worden op de tweede dag van de ceremonie geslacht, opgegeten, verdeeld en bewaard. Maar daarover in deel 3 meer. Arme beesten, een excellent cadeau, wat een vooruitzicht. Speciaal gefokt en verhandeld om te worden gedood en om de dode te begeleiden naar het hiernamaals. Hier heeft de zendeling die in 1911 het christelijke geloof,met name het protestantisme,naartoe heeft gebracht mijns inziens een steekje laten vallen. Of sloot hij heel wijs een compromis: respect voor de tradities met een integratie van het christendom? We laten de handel achter ons. Met de mestlucht nog in mijn geheugen rijden we de bergen in.

De wegen worden steeds smaller, steniger, hobbeliger en steiler. Het is duidelijk te merken dat we in een afgelegen en achtergebleven gebied komen. Daar waar door het isolement de tradities en rituelen goed beschermd en gekoesterd blijven. Terwijl ik flink door elkaar word gehusseld zie ik in de afgrond rijstvelden liggen en rondom mij is het volledig groen. Ik heb het gevoel alsof mijn tenen op mijn schouders liggen. En dat alles in een hoog-op-de-wielen personenauto. Eigenlijk is dit meer het terrein voor een jeep. Wat doen we hier? Eergisteravond reden we deze regio binnen en direct doken de kenmerkende maar raadselachtige Tongkanan huizen op. Tot dusver is dit fenomeen nog voor ons geheimzinnig. Eindelijk is het zover; het raadsel wordt onthuld. We lopen nu zelf tussen de Tongkanan huizen door. Het zijn stuk voor stuk plaatjes, deze traditionele huizen met het dak in de vorm van een schip. Een vorm, een hoge boeg en hoog achtersteven, dat ooit door dit volk is ontworpen omdat men met een schip in Sulawesi aankwam. Het lijkt ook op een omgekeerd zadel en gebouwd met riet, bamboe of golfplaten. De vierkante houten romp, het huis, staat op 2,5 meter hoge boomstammen van geringde palmen. Het hout is versierd met xylografie. De uitgesneden kleine motieven zijn te herleiden naar delen van kippen en karbouwen. De patronen zijn geverfd in de betekenisvolle kleuren: zwart, rood, wit, okergeel. Symbool voor de dood, het vuur annex leven, reinheid en eerlijkheid. Het bouwsel intrigeert me. Bij voorname personen van de gemeenschap hangen vele hoorns van buffels boven elkaar op een paal. Zelfs waar ooit kannibalen leefden zie je bovenop een plank botten en schedels liggen. Wie belangrijk is in deze gemeenschap, adel, heeft een houten afbeelding van een kip of draak aan de gevel hangen. Onderweg heb ik ‘huizen’ van drie formaten gezien. Bij twee groottes zie ik geen trap of ladder staan om het huis te betreden. Hoe kan dat? Cornelius ziet mijn vragende blik. "Wat denk je dat er in zit?" Hm, denk ik, het zal wel met de dood te maken hebben. Hij wijst in de richting van een luik. Kijk daardoor wordt de oogst, de rijst naar binnen gebracht. De gladde palmboomstammen zorgen ervoor dat er geen ratten tegenop klimmen. Hij pakt een verborgen ladder van bamboe en klimt omhoog. Het luik wordt geopend en gedroogde rijsthalmen worden eruit gehaald. Nou ja, als dat huisje vol zit kunnen ze jaren vooruit. “Tja, als een oogst mislukt zitten ze niet zo snel zonder eten.” Het bewerkte huisje is een waardevol kunstwerk maar wat er in zit is evenzo van waarde. “En dan het kleinste bouwwerk?” Daar komt de dood weer om de hoek kijken. Het is een enorme draagbaar van 5x3 meter. De dode wordt er enige tijd ingelegd en uiteindelijk in dit bijzondere bouwwerk naar de laatste rustplaats, in de rotsen, gebracht. De draagbaar wordt eenmalig gebruikt. Gisteren zag ik her en der van die aftandse draagbaren afgedankt in een hoek op een respectvolle begraafplaats liggen. En nu denk je misschien dat die bouwwerkjes bescheiden in aantal zijn. Maar niets is minder waar. Geregeld stappen we uit om ze van dichtbij te bekijken. Ik kijk op mijn horloge en zie dat het inmiddels twee uur is. Dus lunchtijd. We zijn aangekomen bij het vertrekpunt voor de wandeling naar beneden. Eerst flink bord nasi verorberen. Al komt dat onderhand wel m’n neusgaten uit. Het bordje is leeg. De wandelschoenen kunnen aan. En dan begint het, zoals we afgelopen dagen hebben gemerkt, weer aardig te hozen op dit tijdstip. De regentijd is begonnen. En hier in de bergen blijft het hangen. De wandeltocht houden we voor gezien. Om uit te rusten voor de enerverende dag van morgen, waar we nog meer te weten komen over de beleving van de dood, reizen we af naar ons onderkomen.Maar het mysterie van de Tongkanan blijft me bezig houden op de terugweg naar ons huisje. Dat óók in die stijl is gebouwd. Maar gelukkig verblijven we in het grootste exemplaar. Wel zonder gevel teken. Want we zijn nog niet van adel.