Ontmoeting met de geesten van onze voorouders

Ontmoeting met de geesten van onze voorouders

Onlangs wees onze chauffeur ons op een komend feest: Galungan. We hadden hier al iets van gemerkt toen we afgelopen zondag even een dorpje bezochten. Het was een enorme drukte bij kleding zaakjes en de groenteboer. Dit was vanwege het festival. De Hindoestaanse vrouwen willen op hun ‘paasbest’ naar dit tempelfeest. Hier hoort een nieuwe sarong, slendang en witte kanten blouse bij. Groenten en fruit worden ingekocht en is een offer voor de drie goden. Ik zag ook verschillende stalletjes met allerlei mooie gekleurde van jonge palmblad gevlochten mandjes, bakjes, en versieringen. Met bamboe en bloemen worden de mooiste creaties gemaakt die voor de offerversieringen worden gebruikt. Het leven hier op Bali is doorspekt met rituelen. Het is zo puur dat we ons zijn gaan verdiepen in het Hindoeïsme.

Onderweg waren we getuige van een lijkverbranding. De chauffeur stopte en bood ons de gelegenheid om te kijken. Maar daar hebben we voor bedankt omdat we het volgens onze normen ongepast vonden. Voor hem en de overige gelovigen was de ziel van de overledene al weg en dus niet respectloos om te kijken. Het beeld dat ik vanuit de auto in het voorbijgaan zag, staat nog op mijn netvlies.

Vandaag is het de grote dag. Galungan is één van de meest belangrijke en kleurrijke feestdagen op Bali. Het wordt elke 210 dagen gevierd. Men eert de overwinning van dharma (het goede) over adharma (het kwade) en het herstel van het kosmische evenwicht. De geesten van voorouders keren tijdelijk terug naar de aarde om hun families te bezoeken. De Balinezen verwelkomen deze geesten met uitgebreide rituelen en offers. Na tien dagen gaan de geesten, dus van de voorouders, terug naar hun hemelse verblijfplaats.

Vlak voor Galungan versieren de Balinezen hun straten met een penjor. Dit zijn hoge bamboestokken versierd met kokosbladeren, fruit en bloemen. Het lijken een soort enorme vishengels die langs de straten staan. Het biedt bescherming tegen kwade geesten en creëert een veilige doorgang voor de goden en voorouders. De bamboestok symboliseert de heilige berg van Bali en de versieringen vertegenwoordigen overvloed en vruchtbaarheid. Er hangt koek, fruit, bloemen en rijst in. Dit is bedoeld om de goden en voorouderlijke geesten te bedanken voor hun bescherming en zegeningen en voeden de goden en voorouders tijdens hun bezoek aan de aarde.

Vanmorgen lopen we op deze hoogtijdag naar de tempel. Om mij heen zie ik fraai stijlvol geklede vrouwen, met sarong en slendang om de wespentailles. De witte kanten blouses steken opvallend af bij de kleurrijke sarong en het pikzwarte haar met verse bloemen. Met verbazing kijk ik naar hun evenwichtskunsten. Ze lopen balancerend met gevlochten mandjes, inclusief offers, op hun hoofd over vele traptreden naar de tempel. Voordat ook wij naar binnen gaan slaan we onze Nederlandse sarong om. Thuis heb ik voor ons beiden er een van zijde gemaakt. Jan slaat een paarse om en ik crème-zwarte met oker-oranje randen er in. Laat dit nu precies passen bij de kleuren waarmee de tempel vandaag is versierd. De kleuren staan symbool voor geluk. Terwijl we op afstand met respect de rituele handelingen gadeslaan worden de offers naar de tempel gebracht. Het is elf uur in de ochtend en we lopen naar de tweede tempel aan de andere kant van het dorp. Daar zie ik dezelfde rituelen. Dan stoppen twee vrouwen voor ons en reiken een zakje kroepoek aan. Ietwat verlegen kijk ik ze in de ogen. “Ja, neem het maar. Waar komen jullie vandaan?” Ik zie een zacht en allervriendelijkst gezicht. “Belanda”, stotter ik verbouwereerd. Mag je hier praten in de open tempel, vraag ik mij af. Belangstellend vragen ze naar onze plannen. Ik leg uit dat we de Indonesiërs zo ontzettend vriendelijk vinden. Met name op Bali, er zijn altijd lachende gezichten om ons heen. “Ja, dat is het enige dat we hebben.” En juist dat, dankbaarheid voor hetgeen je van de natuur ontvangt, past bij het Hindoeïsme. Ik neem hun gift in ontvangst. Later lees ik dat na hun gebed de offers deels weer mee terug naar huis worden genomen en deels worden weggegeven.Na deze ochtend is het tijd om voor ons huisje de gebeurtenissen op ons in te laten werken. De dankbaarheid voor wat de natuur ons te bieden heeft brengt me terug naar onze tradities van de Melbuul’ndagen, Bid- en Dankdag voor het gewas en Stöppelhaene. Maar dit zijn eerder volksfeesten geworden.De werkelijke betekenis en beleving is weggezakt.

Tegen 17 uur wandelen we rustig weer naar tempel één. Want hier begint vanavond het grote ritueel waarvoor het hele dorp uitloopt. We naderen het centrum van het dorp en ik zie een witte zee voor me op de grond. Ongelooflijk veel mannen in traditionele witte kleding en band om hun hoofd zitten op de grond van de geasfalteerde wegen in het centrum. Kinderen zijn eender gekleed. De vrouwen zitten aan de buitenkant. Er wordt met een vast ritme herhaaldelijk op een gong geslagen. Van links komt een draagbaar aan. Een priester zwaait met een kwast, vermoedelijk met gewijd water, over bloemen en fruit in schalen. Overal zie ik oranje bloemen liggen. Wij worden verondersteld om ook op de grond te gaan zitten. Ietwat onwennig laat ik mij zakken op het asfalt. Nee, ik kan niet zo als de autochtonen in Hindoe-sit mijn benen onder mij schuiven. Mijn metalen heupen staan dat niet toe. Dan maar de beentjes recht voor mij uit. Honderden mensen zitten nu op het afvalt. Wij gaan op in de community. Af en toe schuift een auto of een brommer tussen de menigte door. Ik kom ogen tekort om te volgen wat hier gebeurt. We wachten maar af. Om 18 uur wordt een draagbaar, met witte en gele zijden parasols, in een processiegang via een torenhoge trap naar boven gedragen. En dan volgen alle inwoners. Iedereen is ceremonieel gekleed. En wij? Dragen weer onze sarong en lopen met de menigte mee de tempel in. En dan zitten we weer tussen de mensen op de grond in de open tempel met allerlei beelden en offerplaatsen rondom ons. In afwachting van wat er gaat gebeuren. In de ene helft van het complex wordt er gebeden terwijl je niets hoort. Wij zitten daar ook stilzwijgend en kijken om ons heen. Priesters verrichten allerlei, voor mij mysterieuze, handelingen. De menigte wacht, praat wat met elkaar of tuurt op de smartphone. Na een uur kijken we elkaar aan. Wat gaat er gebeuren? Hoe lang nog? Inmiddels is het donker geworden. Wat moeten we doen? “Zullen we maar naar een ander gedeelte van de tempel lopen?” Daar gekomen zien we een dans. Het is de Barong. Deze traditionele Balinese dans symboliseert de strijd tussen de Barong en Rangda, de belichaming van adharma (het kwade). Deze optredens helpen het evenwicht tussen goed en kwaad te herstellen​. We blijven vol verbazing in het donker kijken en luisteren naar de gamelan muziek. En dan is het genoeg en laten we de Balinezen achter. Na deze ceremonie in hun tempel begint voor hen het samenzijn met de familie. Daar wordt stil gestaan bij de ziel van de voorouders. Immers iedere Balinese familie heeft een eigen privé tempel thuis. Daarin wordt de ziel van hun voorouder beschermd, gekoesterd en bewaard. Zo dichtbij dat je er niet omheen kunt. Dat geeft troost maar geeft ook rust. De ziel blijft altijd dichtbij je. Dat is koesteren.

Deze ceremonie en de betekenis van het Hindoeïsme doet me wel wat. Het grootse stilstaan en het dichtbij kunnen halen van de ziel van voorouders is waardevol. De dankbaarheid voor ons voedsel en het besef dat het niet vanzelfsprekend is ben ik weer meer gaan beseffen.

De foto’s worden binnenkort op de site gezet.